- O nas
- Kursy
- Dla uczestników
- Dla doradców
- Dla mam
- Wiedza
- Zjazdy
- Informacje o lekach
- O nas
- Kursy
- Dla uczestników
- Dla doradców
- Dla mam
- Wiedza
- Zjazdy
- Informacje o lekach
Menu
lek. Monika Żukowska-Rubik
Wiele kobiet już w ciąży myśli o karmieniu piersią i zastanawia się, z jakimi trudnościami może się spotkać po porodzie. Jedną z częstych obaw jest kształt brodawek sutkowych – czy są „odpowiednie” i czy dziecko poradzi sobie z ich uchwyceniem. Brodawki mogą różnić się wyglądem – mogą być długie, krótkie, płaskie, a czasem nawet wklęsłe. To właśnie mamy z płaskimi lub wklęsłymi brodawkami najczęściej martwią się, że nie będą mogły karmić piersią. Tymczasem, choć początkowo może to wymagać nieco więcej cierpliwości i nauki, w większości przypadków przy odpowiednim wsparciu i technice karmienie przebiega z powodzeniem.
Brodawki wypukłe, sterczące określa się jako zwykłe (typowe). Nie można rozpoznać rodzaju brodawki jedynie na podstawie oceny wzrokowej jej kształtu. W przypadku brodawek o nietypowych kształtach należy ocenić kilka podstawowych cech, które mogą ułatwiać dziecku uchwycenie piersi: wysuwalność brodawek wklęsłych, stawianie się płaskich pod wpływem stymulacji oraz elastyczność kompleksu brodawka-otoczka.
Elastyczność oraz wysuwalność brodawki można sprawdzić dzięki testowi szczypnięcia, tzw ,,pinch test’’. Należy uchwycić otoczkę tuż przy podstawie brodawki palcem wskazującym i kciukiem, jednocześnie wywierając palcami lekki nacisk w kierunku otoczki – gdy brodawka wysuwa się przy szczypnięciu rozpoznajemy brodawkę rzekomo wklęsłą. Jeśli w spoczynku jest stercząca, a po uszczypnięciu się chowa, rozpoznajemy brodawkę wciągającą się. Brodawka wklęsła jest taka zarówno w spoczynku jak i po szczypnięciu.
Stymulacja brodawki dotykiem pozwala odróżnić brodawkę zwykłą (typową) od płaskiej, która podczas stymulacji cały czas pozostaje w poziomie skóry otoczki, a nie wysuwa się.
Jeżeli brodawka uchwycona palcami u podstawy daje się wysunąć, brodawka płaska stawia się, kompleks brodawka-otoczka jest podatny, to karmienie tą piersią nie powinno stanowić problemu i nie są potrzebne dodatkowe zabiegi. (Fot. 1)
fot.1 M. Żukowska-Rubik
Warto zapamiętać, że w przypadku „trudnych” brodawek karmienie także jest możliwe. Dziecko obejmuje ustami nie tylko brodawkę, ale również otaczającą ją tkankę.
Często już w ciąży, dzięki zwiększeniu elastyczności tkanek gruczołu piersiowego, brodawki przybierają właściwy kształt, a każde karmienie lub odciąganie mleka dodatkowo je rozciąga. Dużo też zależy od dziecka. Żywotny, szeroko otwierający buzię, dobrze ssący noworodek może sobie poradzić nawet z trudniejszą brodawką
Badania kliniczne nie potwierdziły skuteczności ćwiczeń Hoffmana (opisanych w dalszej części artykułu) i nakładek korygujących stosowanych w ciąży w celu poprawienia kształtu brodawek wklęsłych i nieelastycznych. (Alexander 1992, Midwifery 1994, J. Hum. Lact 2023)
Mimo, że nie zaleca się przygotowywać brodawek do karmienia w czasie ciąży to jednak można przygotować się na potencjalne trudności w inny sposób – dowiedzieć się jak prawidłowo przystawiać dziecko, jakie pozycje będą najlepsze i jakie postępowanie wdrożyć w przypadku trudności. Pomocna będzie konsultacja z doradcą laktacyjnym jeszcze przed porodem.
Postępowanie tuż po porodzie u kobiet z wklęsłymi brodawkami nie powinno się różnić od ogólnie przyjętego postępowania zawartego w Standardzie Opieki Okołoporodowej.
Pierwsze przystawienie do piersi powinno odbyć się tuż po porodzie, podczas pierwszego kontaktu ,,skóra do skóry”. Dzięki temu dziecko poznaje kształt brodawki swojej mamy. Nie należy opóźniać pierwszego karmienia. Próby przystawiania należy podejmować, kiedy dziecko jest spokojne.
Jeśli nie udaje się karmić noworodka prosto z piersi należy regularnie odciągać pokarm (początkowo siarę najlepiej odciągać ręcznie, w kolejnych dobach ręcznie lub laktatorem). W pierwszych dobach życia noworodka najlepiej karmić przy pomocy kubeczka lub łyżeczki. Zastosowanie butelki ze smoczkiem może czasami wiązać się z trudnościami z zaakceptowaniem przez dziecko brodawki. Smoczek butelkowy stanowi silny bodziec dla dziecka, które może odmówić ssania piersi nawet po uzyskaniu poprawy elastyczności i chwytliwości brodawki.
W przypadku trudności warto od razu zasięgnąć konsultacji doradcy laktacyjnego.
W przypadku trudniejszych do uchwycenia brodawek dobrze sprawdzą się pozycja spod pachy lub krzyżowa, w której mama kontroluje ułożenie główki dziecka, a brodawka ustawiona jest asymetrycznie do buzi dziecka.
W przypadku piersi miękkiej, podatnej na formowanie pomocne mogą być dwa chwyty: kanapki i filiżanki.
Chwyt kanapki (sandwich hold) – spłaszczenie piersi w kierunku zgodnym z położeniem warg dziecka. Palce muszą być na tyle daleko od brodawki, by nie przeszkodziły dziecku w uchwyceniu również sporej części otoczki.
Chwyt filiżanki (teacup hold) – złapanie fragmentu otoczki kciukiem i palcem wskazującym jak uszko filiżanki. Ułatwia to umieszczenie piersi w jamie ustnej na tyle głęboko, by poprzez podrażnienie podniebienia wyzwolić odruch ssania.
fot.2 Chwyt kanapki – pierś jest spłaszczona dłonią w kierunku równoległym do ust dziecka. Za: Nehring-Gugulska M., Żukowska-Rubik M., Pietkiewicz A. (red.): Karmienie piersią w teorii i praktyce, jw.
Istnieje kilka sposobów, aby przygotować brodawkę do karmienia. Są to między innymi stymulowanie dotykiem, rolowanie brodawki u podstawy, wyciąganie jej laktatorem lub odwróconą strzykawką (obcina się w niej końcówkę do łączenia z igłą i wkłada odwrotnie tłok).
Pomiędzy karmieniami można zastosować ćwiczenia Hoffmana ( fot3), które polegają na rozciąganiu podstawy brodawki palcami w przeciwne strony w pionie i w poziomie.
fot. 3 M. Żukowska-Rubik
Ewentualnie można spróbować również nakładek korygujących z małą średnicą otworu (fot4 – te z mniejszym otworem), ale ich skuteczność nie została potwierdzona w badaniach.
fot.4 M. Żukowska-Rubik
Warto pamiętać, że przejściowe spłaszczenie lub stwardnienie brodawek może wystąpić również w czasie nawału mlecznego i obrzęku piersi. W takiej sytuacji przed przystawieniem dziecka dobrze jest odciągnąć niewielką ilość pokarmu, aby zmniejszyć napięcie otoczki i ułatwić maluchowi uchwycenie piersi. Należy to robić bardzo delikatnie! W niektórych przypadkach, gdy brodawka pozostaje zbyt napięta lub płaska, można tymczasowo zastosować kapturek jako „protezę” brodawki. Należy jednak korzystać z niego w uzasadnionych sytuacjach i przez krótki czas, ponieważ niewłaściwe używanie może zaburzać naturalny przebieg laktacji. Najlepiej, aby doradca laktacyjny pomógł dobrać odpowiedni rozmiar kapturka i sprawdził, czy dziecko ssie pierś prawidłowo i efektywnie, a gdy sprawność chwytania poprawi się, pomógł wrócić do karmienia bezpośrednio piersią. Nie zaleca się stosowania kapturków zaraz po porodzie i w pierwszych dniach laktacji.
Niektóre kobiety mają płaskie lub wklęsłe brodawki — to zupełnie normalne i nie oznacza, że nie będą mogły karmić piersią. Choć początki mogą być trudniejsze, z odpowiednim przystawieniem dziecka, delikatnym pobudzeniem brodawek przed karmieniem i wsparciem doradcy laktacyjnego większość mam z powodzeniem karmi swoje maluchy. Warto pamiętać, że brodawki z czasem stają się lepiej chwytne, a cierpliwość i wsparcie są kluczem do sukcesu.
Bibliografia: