artykuly
Wszystko o karmieniu
Sytuacja w Polsce - Raporty
Publikacje
Piśmiennictwo
Wideo
Kampanie edukacyjne
Stanowisko dotyczące skuteczności odciągania, w tym zasad doboru lejka laktatora, w świetle aktualnej wiedzy

Natalia Żółtowska, Magdalena Nehring-Gugulska, Kinga Osuch

Deklaracja

Autorzy zgłaszają brak konfliktu interesu. Przegląd dostępnych danych jest niezależną oceną stanu aktualnej wiedzy.

Wersja skrócona

Odciąganie mleka jest podstawową metodą wspomagającą matki w wielu problemach z laktacją. Jednak chęć uzyskania jak największych objętości mleka nie może przesłaniać zasad bezpieczeństwa stosowania sprzętu laktacyjnego, zwłaszcza w odniesieniu do zdrowia tkanek brodawki i otoczki. Skuteczność odciągania przy zapewnieniu komfortu jest celem nadrzędnym. W obliczu rosnącego zainteresowania nowatorskimi metodami doboru lejka laktatora do rozmiaru szczytu brodawki, dokonano przeglądu piśmiennictwa z ostatnich 6 lat i analizy praktyk w oparciu o wieloletnie doświadczenie kliniczne.

1. Skuteczność, komfort i bezpieczeństwo odciągania pokarmu zależą od wielu współistniejących ze sobą czynników, zmieniających się dynamicznie w czasie laktacji, których znaczenie zostało udowodnione. Są to m.in. czynniki indywidualne matki (1), stopień wypełnienia piersi przed odciąganiem (2), cechy laktatora i jego osprzętu, sposoby odciągania, głównie podciśnienie stosowane w czasie sesji, długość i częstość odciągania oraz techniki wspomagające. (2 – 6)

2. Personel medyczny powinien oferować matkom kompleksową pomoc obejmującą dobór sprzętu i sposobu odciągania adekwatnych do aktualnych potrzeb matki i dziecka, a w razie potrzeby proponować oparte na dowodach techniki zwiększające objętość mleka.

3. Lejek jest jedynie jedną z części laktatora, jak się okazuje, nie aż tak istotną dla skuteczności odciągania (7). Ma zapewnić szczelność istotną dla uzyskania podciśnienia i wypływu mleka oraz komfort i bezpieczeństwo tkanek podczas ruchu brodawki-otoczki  (2,8). Dopasowanie go wymaga oceny całego kompleksu brodawka – otoczka w każdej z piersi (8), zwłaszcza, że rozmiar brodawki ulega zmianom w czasie laktacji (7). Lepszemu dopasowaniu służą również innowacje obejmujące m.in. rodzaj materiału (np. silikon), kształt kołnierza i tunelu oraz konstrukcję (6).

4. Ostatnio opublikowane badanie Anders i wsp. dotyczące dopasowywania lejków do rozmiaru szczytu brodawki (9) jest interesujące, zwraca uwagę personelu na indywidualny charakter dobierania sprzętu dla konkretnej matki, lecz ma ograniczenia metodologiczne. Było to badanie pilotażowe z niewielką liczbą uczestniczek, obejmowało kobiety karmiące zdrowe, donoszone niemowlęta, w badaniu oceniano efekty krótkoterminowe po 7 dobach, nie oceniono efektów długoterminowych, takich jak utrzymanie laktacji, występowanie uszkodzeń brodawek czy zapaleń piersi.

5. W oczekiwaniu na wysokiej jakości badania uznajemy zasadę doboru lejka pozostawiającą około 4–6 mm luzu względem średnicy podstawy brodawki za nadal aktualną (8), ponieważ nie zmniejsza ona komfortu, bezpieczeństwa i skuteczności odciągania (7). Publikacja jednego badania nie wystarcza do zmiany dotychczasowych rekomendacji.

6. W przypadku dyskomfortu podczas odciągania lub jego niezadowalającej efektywności należy dokonać pełnej, indywidualnej oceny pacjetki z identyfikacją czynników mogących utrudniać odciąganie pokarmu (8). W pewnych przypadkach można rozważyć zastosowanie mniejszego rozmiaru lejka niż standardowo używany, ponieważ ograniczone dowody kliniczne sugerują, że może to poprawiać komfort i skuteczność odciągania (9). Efekty należy monitorować i korygować zalecenia w razie braku poprawy lub wystąpienia powikłań.

    Centrum Nauki o Laktacji, wrzesień 2026

    Skrócona bibliografia:

    1. Spatz D.L., Rodriguez S.A., Benjilany S. i wsp.: Having enough milk to sustain a lactation journey: a call to action. Nurs. Womens Health. 2024; 28 (4): 256–263. doi: 10.1016/j.nwh.2024.02.007

    2. Geddes D.T., Gridneva Z., Perrella S.L. i wsp.: 25 years of research in human lactation: from discovery to translation. Nutrients 2021; 13 (9): 3071. doi: 10.3390/nu13093071

    3. Osuch K., Nehring I., Nehring-Gugulska M.: Karmienie piersią inaczej – doświadczenia polskich matek. Położna. Nauka i Praktyka 2018; 14: 10-18

    4. Becker GE, Smith HA, Cooney F. Methods of milk expression for lactating women. Cochrane Database Syst Rev. 2016 Sep 29;9(9):CD006170. doi: 10.1002/14651858.CD006170.pub5. PMID: 27684560; PMCID: PMC6457747. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27684560/

    5. Morton J, Hall JY, Wong RJ, Thairu L, Benitz WE, Rhine WD. Combining hand techniques with electric pumping increases milk production in mothers of preterm infants. J Perinatol. 2009 Nov;29(11):757-64. doi: 10.1038/jp.2009.87. Epub 2009 Jul 2. PMID: 19571815. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19571815/

    6. Sakalidis VS, Ivarsson L, Haynes AG, Jäger L, Schärer-Hernández NG, Mitoulas LR, Prime DK. Breast shield design impacts milk removal dynamics during pumping: A randomized controlled non-inferiority trial. Acta Obstet Gynecol Scand. 2020 Nov;99(11):1561-1567. doi: 10.1111/aogs.13897. Epub 2020 Jun 5. PMID: 32401335; PMCID: PMC7687096. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7687096/

    7. Gridneva, Z.; Warden, A.H.; McEachran, J.L.; Perrella, S.L.; Lai, C.T.; Geddes, D.T. Efficacy Assessment of the Breast Shield Size. Proceedings 2025, 112, 7. https://doi.org/10.3390/proceedings202511200

    8. Karmienie piersią w teorii i praktyce. Podręcznik dla doradców i konsultantów laktacyjnych oraz położnych, pielęgniarek i lekarzy. Wydanie III; M. Nehring-Gugulska, M. Żukowska-Rubik                                                                            9. Anders LA, Mesite Frem J, McCoy TP. Flange Size Matters: A Comparative Pilot Study of the Flange FITSTM Guide Versus Traditional Sizing Methods. J Hum Lact. 2025 Feb;41(1):54-64. doi: 10.1177/08903344241296036. Epub 2024 Nov 30. PMID: 39614713; PMCID: PMC11829504