Centrum Nauki o Laktacji im. ANNY OSLISLO

Dlaczego pokarm kobiecy jest tak wartościowy i unikalny?

dr hab. n. med. Aleksandra Banaszkiewicz, Patrycja Stelmaszczuk

Pokarm kobiecy jest wielofunkcyjną i rzeczywiście unikalną substancją. Ma wysokie walory odżywcze, ale przede wszystkim wspomaga układ odpornościowy chroniąc niemowlęta przed chorobami. Żadna mieszanka mleczna mu nie dorówna. Laboratoryjnie bardzo trudne lub najczęściej niemożliwe jest uzyskanie składników skierowanych wprost przeciwko drobnoustrojom, działających przeciwzapalnie i immunomodulacyjnie. A w pokarmie ludzkim jest ich mnóstwo. Stanowi przez to barierę immunologiczną dla drobnoustrojów nie dopuszczając ich do delikatnego organizmu dziecka. Ponadto zawiera enzymy, hormony i czynniki wzrostu, które wspomagają niedojrzałe funkcje ustroju i przyspieszają jego rozwój.

Białko

 Enzymy

Tłuszcze

Cholesterol

Węglowodany

Witaminy

Składniki mineralne i makroelementy

Woda

Czynniki przeciwinfekcyjne i immunomodulujące

Stanowi główną barierę ochronną organizmu na poziomie błony śluzowej. Skuteczność SIgA w obronie błon śluzowych przed zakażeniami wirusowymi i bakteryjnymi jest związana ze zdolnością do neutralizacji wirusów, z bakteriolizą poprzez aktywację alternatywnej drogi dopełniacza i z nasileniem fagocytozy makrofagów. Blokowanie adhezji do błon śluzowych dotyczy bakterii z gatunku Haemophilus influenzae, Escherichia coli, Clostridium difficile, Streptococcus pneumoniae. Ochronne działanie wydzielniczej immunoglobuliny A ma największe znaczenie w przewodzie pokarmowym, w górnych drogach oddechowych oraz w układzie moczowo-płciowym. SIgA może również tworzyć kompleksy z antygenami (alergenami), dzięki czemu są pochłaniane przez komórki nabłonkowe, a następnie transportowane wewnątrzkomórkowo i usuwane. (Lasek 1995)

Wśród cytokin o działaniu wspomagającym odpowiedź zapalną znajdują się interleukiny 1 i 6 (IL-1, IL-6), czynnik martwicy nowotworu – TNF, interferon gamma.

Transformujący czynnik wzrostu hamuje odpowiedź immunologiczną i nie dopuszcza do nadmiernej reakcji na nieszkodliwe antygeny pokarmowe w przewodzie pokarmowym niemowlęcia (Zeman)

Komórki krwi
Limfocyty B Podnoszą poziom przeciwciał skierowanych przeciwko specyficznym drobnoustrojom
Makrofagi Niszczą zarazki bezpośrednio w jelitach dziecka, wytwarzają lizozym i aktywują inne elementy układu immunologicznego
Neutrofile Mogą działać jak fagocyty, pochłaniając bakterie w przewodzie pokarmowym dziecka
Limfocyty T Niszczą bezpośrednio zainfekowane komórki lub wydzielają chemiczne przekaźniki stymulujące inne elementy układu immunologicznego. Namnażają się w obecności drobnoustrojów wywołujących ciężką chorobę u dziecka. Wytwarzają czynniki wzmacniające własną odpowiedź immunologiczną dziecka.
Cząsteczki
Sekrecyjna immunoglobulina A (SIgA) Wyściela błonę śluzową przewodu pokarmowego, neutralizuje patogeny i toksyny, pobudza makrofagi do fagocytozy
Cytokiny Wspomagają lub wyhamowują odpowiedź zapalną, wpływają na układ immunologiczny, stymulują procesy różnicowania i dojrzewania wielu układów (np. uszczelnienie nabłonka jelit)
Nukleotydy Zwiększają aktywność komórek NK i produkcję interleukiny-2
Laktoferryna Wiąże żelazo, pierwiastek niezbędny do przetrwania dla wielu bakterii. Zmniejszając dostępność żelaza dla bakterii patogennych hamuje ich wzrost. Działa przeciwzapalnie i immunomodulująco zmniejszając aktywność interleukin 1,2, 6 i limfocytów NK Ma cechy przeciwgrzybicze, przeciwpasożytnicze i przeciwwirusowe, przeciwnowotworowo i przeciwbólowo.
Lizozym Zabija bakterie uszkadzając ich ściany komórkowe, wykazuje działanie chemotaktyczne
Oligosacharydy Wiążą się z drobnoustrojami nie dopuszczając do ich kontaktu z powierzchnią błony śluzowej, pobudzają wzrost bifidobakterii
Laktoperoksydaza Działanie bakteriostatyczne szczególnie w stosunku do paciorkowców
Fibronektyna Zwiększa aktywność makrofagów skierowaną przeciwko bakteriom, ułatwia odbudowę tkanek uszkodzonych przez reakcje odpornościowe w jelitach dziecka
Proteina wiążąca witaminę B12 Zmniejsza ilość witaminy B12 potrzebnej patogenom do rozwoju

Komórki macierzyste

Komórki macierzyste mleka kobiecego (hBSCs, human Breast-milk Stem Cells) mają właściwości pluripotencjalne, czyli mogą różnicować się w komórki wszystkich trzech listków zarodkowych. Są one podobne do embrionalnych komórek macierzystych. Komórki te przechodzą z przewodu pokarmowego do krwioobiegu dziecka. Rola hBSCs nie jest w pełni poznana, ale ich odkrycie wiąże się z nadzieją na nieinwazyjny dostęp do komórek macierzystych, które mogą być wykorzystane w terapii.

Mikroflora jelitowa

Kolonizacja przewodu pokarmowego noworodka następuje w pierwszej dobie po urodzeniu. Pierwotnym źródłem bakterii zasiedlających przewód pokarmowy jest flora pochwy i przewodu pokarmowego matki, z którą noworodek ma kontakt w czasie porodu. (Grolund 1999, Mackie 1999) Jednakże mleko matki nie jest sterylne i również zawiera różne rodzaje bakterii.  Do tej pory odkryto ok. 700 gatunków bakterii w mleku ludzkim. Mikrobiom ludzkiego mleka zmienia się w okresie laktacji. W pierwszych dobach życia w składzie mikroflory jelitowej dziecka dominują pałeczki Escherichia coli, enterokoki i Clostridia, a po kilku dniach – szczepy z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacteria. (Mackie 1999) Profil szczepów bakteryjnych u niemowląt karmionych wyłącznie piersią zawiera niemal dziesięciokrotnie więcej bifidobakterii niż u niemowląt karmionych sztucznie. (Harmsen 2000) W stolcu niemowląt karmionych piersią izoluje się więcej pałeczek kwasu mlekowego, a u niemowląt karmionych mieszankami więcej szczepów Clostridium i Bacteroides. (Harmsen 2000, ESPGHAN 2004)

Znaczenie mikroflory jelitowej polega na:

Kompleks HAMLET (Human alfalaktoalbumin made letal to tumor cells)

Warto też wspomnieć o kompleksie HAMLET, który nie jest składnikiem kobiecego mleka, ale prawdopodobnie powstaje z jego elementów w kwaśnym środowisku żołądka dziecka. Składa się z alfa-laktoglobuliny (białka wiążącego jony Ca2+) i kwasu oleinowego. Kompleks działa wybiórczo na komórki nowotworowe, zdrowe pozostają nie zmienione. HAMLET przyczynia się do śmierci komórki przez usuwanie jej fragmentów. Dodatkowo gromadzi się w jądrze komórkowym zaburzając proces syntezy chromatyny.

Bibliografia:

  1. Mleko kobiece jako naturalny produkt leczniczy. Piskorska-Jasiulewicz M., Witkowska-Zimny M. (2015) Problemy pielęgniarstwa. 23 (3): 417-422 https://journals.viamedica.pl/problemy_pielegniarstwa/article/view/PP.2015.0068/30713
  2. Lis J., Orczyk-Pawiłowicz M., Kątnik-Prastowska I. Białka mleka ludzkiego zaangażowane w procesy immunologiczne. Postępy Hig. Med. Dosw. (Online) 2013; 67: 529–547. http://www.phmd.pl/api/files/view/29136.pdf
  3. Human Milk Oligosaccharides Can Directly Inhibit Streptococcus Growth http://milkgenomics.org/article/human-milk-oligosaccharides-can-directly-inhibit-streptococcus-growth/?utm_source=Nesletter_August2017&utm_campaign=SPLASHaugust2017&utm_medium=email
  4. Hassiotou F, Hartmann PE. At the Dawn of a New Discovery: The Potential of Breast Milk Stem Cells. Advances in Nutrition. 2014;5(6):770-778. doi:10.3945/an.114.006924. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4224213/
  5. Cabrera-Rubio R, Collado MC, Laitinen K, Salminen S, Isolauri E, Mira A. The human milk microbiome changes over lactation and is shaped by maternal weight and mode of delivery. Am J Clin Nutr. 2012 Sep;96(3):544-51

Zapisz się na newsletter